Ιωάννης Παπαχρήστου

Author: Ioannis Papachristou (Page 2 of 3)

Ημέρα Ναυτιλίας στον Μαρμαρά
(Marmara Adası, Kabotaj Bayramı)

20 Ιουλίου 2019

“Εκεί μού διηγήθηκαν το έθιμο της 1ης Ιουλίου, το λεγόμενο καμποτάζ μπαϊραμί (Kabotaj Bayramı), που τελείται και στον Μαρμαρά. […] Γιορτάζεται στα παραθαλάσσια μέρη της Τουρκίας ως εξής: στήνεται στην προβλήτα ένας κορμός δέντρου που η μία άκρη του κρέμεται πάνω από την θάλασσα. Σ’ εκείνη την άκρη τοποθετούν μια τουρκική σημαία και ύστερα αλείφουν τον κορμό με λάδι. Τα νεαρά αγόρια συναγωνίζονται ποιο θα προχωρήσει πάνω στον λαδωμένο κορμό τόσο, ώστε να αρπάξει την σημαία, προτού γλιστρήσει και πέσει στη θάλασσα. Παλιότερα ο νικητής έπαιρνε χρυσή λίρα, τώρα αρκείται σε ένα μικρότερης αξίας χαρτζιλίκι.”

Απόσπασμα από το βιβλίο μου: Το Μαρμαρένιο Νησί. Περιηγήσεις στον Μαρμαρά της Προποντίδας, εκδ. Μπαλτάς, 2019.

Οι φωτογραφίες είναι από την φετινή Ημέρα Ναυτιλίας που πραγματοποιήθηκε στις 20 Ιουλίου στο λιμάνι του Μαρμαρά.

Ραιδεστός
(Tekirdağ)

7 Ιανουαρίου 2019

Κατηφορίσαμε προς την Κεσσάνη και τα Μάλγαρα για να φτάσαμε στο διαμάντι της Προποντίδας, την Ραιδεστό. Είναι χτισμένη πάνω σε λόφο, πλάι στο αρχαιότατο πέρασμα της παράλιας Θράκης και έφερε το όνομα Βισάνθη. Η Ραιδεστός ήταν στους βυζαντινούς χρόνους σημαντικό λιμάνι και ισχυρή καστροπολιτεία. Πέρασαν από εδώ Βενετοί, Γενουάτες, Φράγκοι και Καταλανοί. Στόχος ήταν να δούμε την ανακαινισμένη οικεία Μαυρίδη που μετατράπηκε σε Μουσείο Παλαιών Φωτογραφιών Ραιδεστού.

Ανεβήκαμε στην παλιά πόλη από το Γεωργιάδειο αρρεναγωγείο (1909). Λίγο πιο πέρα, στον Φραγκομαχαλά, βρίσκεται το σπίτι του ούγγρου επαναστάτη, πρίγκηπα Φραγκίσκου Β΄ Ρακότσι (1720) που κατέφτασε εδώ εξόριστος. Πλήθος ξύλινων σπιτιών σώζεται τριγύρω στον ρωμαίικο μαχαλά, όπου δεσπόζει το δίπατο πέτρινο κτίριο του Φιλεκπαιδευτικούς Συλλόγου Ραιδεστού (1897). Δυστυχώς οι πόρτες της πρόσφατα ανακαινισμένης οικίας Μαυρίδη ήταν κλειστές και δεν καταφέραμε να δούμε την συλλογή παλαιών φωτογραφιών της πόλης. Απέναντι από την οικία βρίσκεται μια μεγάλη κρήνη με ίχνη ελληνικής επιγραφής. Διασχίσαμε την πλατεία της κρήνης και πήγαμε στο Αρχαιολογικό Μουσείο, όπου σώζονται κάποια ελάχιστα ευρήματα από τις ελληνορωμαϊκές αρχαιότητες της ανατολικής Θράκης. Ανάμεσά τους όλα τα κτερίσματα του τύμβου, στον οποίο θάφτηκε ο θρακιώτης πρίγκηπας Τήρης που ταυτίζεται με τον Τήρη που ακολούθησε την εκστρατεία του μεγάλου Αλεξάνδρου στην Αίγυπτο (331 π.Χ.). Ο Τήρης ενταφιάστηκε, περί το 324 π.Χ., κοντά στην Πέρινθο (που γειτόνευε με την Ραιδεστό) μαζί με εντυπωσιακά προσωπικά του αντικείμενα. Ανάμεσά τους το εκλεπτυσμένο μακεδονικού τύπου χρυσό στεφάνι του Τήρη. Κάπου στις προθήκες του μουσείου εκτίθεται και ένα αργυρό νόμισμα της αγαπημένης Προκοννήσου που διατηρούσε αρχαιότατους εμπορικούς δεσμούς με την Ραιδεστό.

Η περιήγηση στη Ραιδεστό χρειάζεται αρκετό χρόνο για να ανακαλύψει κανείς κι άλλες γωνιές του λαμπρού παρελθόντος της στον εβραϊκό και τον μουσουλμανικό μαχαλά.

Ιερό της Νύμφης
Αθήνα

30 Δεκεμβρίου 2018

Η Αθήνα, το φως της, οι αμέτρητες ιστορίες της που ξεπηδούν από τα χιλιάδες έτη που κατοικείται. Πολλές ιστορίες της λησμονούνται για αιώνες κι επανέρχονται, άλλες χάθηκαν διά παντός. Ο περιπατητής του αρχαίου κέντρου των Αθηνών, ιδίως δε ο βιαστικός, στέκεται σε όσα πιάνει το μάτι, στα σπουδαία και λαμπρά μνημεία. Όμως στις σκιές τους φωλιάζουν μικρότερης εμβέλειας θησαυροί που κάποτε ήταν σπουδαίο μέρος της καθημερινής ζωής των κατοίκων της πόλης. Φτάνοντας στα σκαλιά του Ωδείου Ηρώδου Αττικού δεξιά σώζεται ρωμαϊκή δεξαμένη. Η αριστερή πλευρά όμως είναι που κρύβει μυστικά.

Λίγα μέτρα πιο μέσα ορθώνεται μαρμάρινη στήλη και πέτρινος περίβολος.
Πρόκειται για το ιερό της Νύμφης όπως μαρτυρά αρχαία επιγραφή: “Όρος ιερού Νύμφης” (σήμερα στο μουσείο Ακρόπολης). Οι Νύμφες συνδέονται στην αρχαία παράδοση με τα νερά, χθόνιες θεότητες προσιτές στους ανθρώπους. Η λατρεία της συγκεκριμένης σχετίζεται με την Αφροδίτη και την Ήρα προστάτριες του γάμου. Χιλιάδες λουτροφόροι και θραύσματα αγγείων (από τον 7ο αι. π.Χ.), που χάριζαν στην Νύμφη για εξαγνισμό του γάμου τους τα νεαρά ζευγάρια, βρέθηκαν εδώ: όλα τους απεικονίζουν τελετουργίες του γάμου, μύθους, αναγράφουν ονόματα και ευχές. Η λουτροφορία εικάζεται ότι γινόταν με νερό που έφερναν από την περίφημη και ιερή εννεάκρουνο Καλιρρόη κρήνη, ανατολικότερα στις όχθες του Ιλισού.

Όμως ο βράχος της ακρόπολης κατέβαζε και κατεβάζει ακόμα νερό, που πέρα από την ύδρευση θα πρέπει να σχετιζόταν και με τις τελετές στα πόδια της Νύμφης. Όπως έκπληκτος παρατήρησα χτες, σε μια διπλή δεξαμενή πίσω από το ιερό της Νύμφης, που εφάπτεται του υστερορωμαϊκού τείχους (3ος αι.) της ακρόπολης, τρέχει ακόμη νερό. Μέσα από τα αρχαία πήλινα κιούγκια κυλά μικρή ποσότητα νερού που κάποτε διοχετευόταν παρακάτω προς τον οκισμό ως την ύστερη αρχαιότητα.
Αν περάσετε αυτές τις μέρες από το ιερό της Νύμφης, θα δείτε και μια σύγχρονη προσφορά στο ιερό της, καθώς κάποιος της αφιέρωσε ρόδια, ανανά, χουρμάδες κι ένα πορτοκάλι- ίσως επιθυμώντας έναν καρπερό, φρουτώδη γάμο.

Σηλυβρία
(Silivri)

11 Νοεμβρίου 2018

Με αφορμή την πρώτη πατριαρχική λειτουργία μετά το 1922 στη Σηλυβρία, που τέλεσε ο οικουμενικός πατριάρχης Βαρθολομαίος με τον μητροπολίτη Σηλυβρίας Μάξιμο στο σημείο που βρισκόταν ο ναός των Γενεθλίων της Θεοτόκου, βρεθήκαμε στην άλλοτε κραταιά περιτειχισμένη θρακική κωμόπολη.
Η μισαλλοδοξία και η αδιαφορία δεν άφησαν τίποτα σχεδόν όρθιο από τα βυζαντινά τείχη της Σηλυβρίας με τις τρεις πύλες, από το κάστρο της ακρόπολης, από τα σχολεία, την εκκλησία του αγ. Σπυρίδωνα παλαιολόγειας περιόδου, την βυζαντινή εκκλησία (14ος αι.) του τυχοδιώκτη αξιωματούχου Αλέξιου Απόκαυκου (σώζεται μόνο μέρος της υπόγειας κινστέρνας του ναού), τις νεότερες εκκλησίες, το σπίτι του αγ. Νεκταρίου επισκόπου Πενταπόλεως.
Είναι δυστυχώς ελάχιστα τα δείγματα της ρωμαίικης, της εβραϊκής και της αρμενικής παρουσίας στην Σηλυβρία (μόνο θραύσματα τάφων και ξεχαρβαλωμένα -με ελάχιστες εξαιρέσεις- σπίτια του 19ου αι.).
Περιηγούμενος στην ακρόπολη της Σηλυβρίας πρέπει πια να ψάχνεις πολύ προσεκτικά με τα μάτια τα σπαράγματα που διασώθηκαν από το παρελθόν της.

Ara Güler
Το Μάτι της Πόλης

18 Οκτωβρίου 2018

Θλιβερή η χθεσινή μέρα ύστερα από την είδηση θανάτου του αρμενικής καταγωγής τούρκου φωτογράφου Αρά Γκιουλέρ (16.8.1928-17.10.2018), ενός εκ των πολυβραβευμένων φωτογράφων του πρακτορείου Magnum.
Το Μάτι της Ιστάνμπουλ, που μας χάρισε αμέτρητα κλικ της ομορφότερης πόλης του κόσμου, της Κωνσταντινούπολης, από χτες είναι ερμητικά κλειστό. Η ματιά του πάνω στην Πόλη, όπου γεννήθηκε και πέθανε, ανεξάντλητη και μοναδική. Οι περιηγήσεις μου στην Πόλη χρωστούν πολλά σε όσα εκείνος κατέγραψε εμπνέοντάς με για περιπάτους στα χαμένα και μη που εκείνος κρυστάλλωσε στον χρόνο με την Leica του.

Νωρίτερα σήμερα πήγα στο καφενείο Αra στο οποίο βρισκόταν καθημερινά συνομιλώντας με φίλους, θαμώνες και θαυμαστές που βρίσκεται στο Πέρα στο ίδιο κτίσμα όπου κατοικεί και διατηρεί ένα μουσειακό ατελιέ, η συλλογή του οποίου σύντομα θα αποτελέσει το μουσείο στη μνήμη της προσωπικότητας και του έργου του. Το τραπέζι που συνήθως καθόταν στη μέση του καφενείου είναι στολισμένο με λουλούδια, φωτογραφίες του και ένα ποτήρι τσάι έτοιμο να τον περιμένει όπως πάντα.
Φεύγοντας δακρυσμένος από εκεί, μια κυρία μου φώναξε στα τουρκικά: Να χαμογελάς για να είναι χαρούμενος και ν’ αγαπάς όλο τον κόσμο όπως εκείνος.

Κοίταξα στο βάθος του καφενείου και τον είδα ξανά μπροστά στον φακό μου να σηκώνει το χέρι, αυτή την φορά αποχαιρετώντας για πάντα τους ζωντανούς.
Αντίο Μάτι της Κωνσταντινούπολης, Αρά Γκιουλέρ.

Η νήσος Πρώτη
(Kınalı Ada)

8 Οκτωβρίου 2018

Ένα από τα λεγόμενα Πριγκηπόνησα, το μικρό νησί Πρώτη της Προποντίδας, αποτέλεσε τόπο εξορίας και μέχρι τον 19ο αιώνα οι μόνιμοι κάτοικοι ήταν λίγοι έως ανύπαρκτοι, επειδή πολλές φορές εγκαταλείφθηκε καθ’ ότι εύκολος στόχος για επιδρομείς.
Κατά τον 18ο αι. «ο πατριάρχης Ιωαννίκιος Καρατζάς πούλησε την Πρώτη μαζί με το μοναστήρι της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στον άρχοντα Πιτάρη Κυρίτζη Διαμαντή του Γεωργάκη, ο οποίος λίγο μετά το πούλησε στον αυθέντη της Βλαχίας Αλέξανδρο Ιωάννου Υψηλάντη, που με τη σειρά του το έδωσε στη μονή της Καμαριώτισσας στη Χάλκη. Έτσι, το νησί παρέμεινε μέχρι τα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης μετόχι της μονής της Καμαριώτισσας.» (Μπενλίσοϊ Φώτης, «Πρώτη», 2008, Encyclopaedia of the Hellenic World, Asia Minor. URL: <http://www.ehw.gr/l.aspx?id=11087>)

Περί το 1828-1830 κατέφθασαν στο νησί προτεστάντες Αρμένιοι αγοράζοντας γη δίπλα στο σημείο όπου βρισκόταν το παρατημένο χωριό. Εκεί χτίστηκε η προτεσταντική εκκλησία άγ. Γρηγόριος ο Φωτιστής και ο αρμενικός πληθυσμός αυξήθηκε σταδιακά. Λίγο μετά ακολούθησαν και οικογένειες Ρωμιών σχηματίζοντας κοινότητα που έχτισε την εκκλησία της Γεννήσεως της Θεοτόκου κοντά στο στρογγυλό μεϊντάνι με τα πλατάνια.
Πάνω στο βουνό, τον Προφήτη Ηλία, ο περιηγητής βρίσκει την μονή του Χριστού και το ρωμαίικο νεκροταφείο. Η μονή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος υπήρχε στις αρχές του 18ου αιώνα και την λειτουργία του ανέλαβαν Χιώτες έμποροι πριν το 1746 (που πουλήθηκε) και την ερήμωση της Πρώτης. Στο μοναστήρι χτίστηκε το 1906 το ορφανοτροφείο θηλέων με χορηγία του Συμεωνάκη Σινιόσογλου.

Χιώτες υπήρξαν και πολλοί από τους νεότερους κατοίκους της Πρώτης. Οι πρώτοι Τούρκοι εγκαταστάθηκαν στο νησί το 1964 με τις απελάσεις των Ρωμιών και κατέλαβαν κατασχεμένες περιουσίες χτίζοντας και ένα φουτουριστικό αρχιτεκτονικά τζαμί. Σήμερα στην Πρώτη ζουν πλεόν ελάχιστοι Ρωμιοί και λίγοι Αρμένιοι.
Η καλύτερη εποχή για περιήγηση στο νησί είναι τέλη Σεπτεμβρίου με αρχές Οκτωβρίου, όταν οι παραθεριστές εγκαταλείπουν τις παραλίες και τα ευρύχωρα καταπράσινα σοκάκια της Πρώτης είναι ήρεμα και δροσερά. Αν έχεις άνετα παπούτσια και ελαφριά διάθεση, γυρίζεις ολόκληρη την Πρώτη με τα πόδια σε 3 ώρες.

Βιζύη
(Vize)

13 Σεπτεμβρίου 2018

Ήταν αδύνατον φτάνοντας στην Βιζύη της ανατολικής Θράκης (σημ. όν. Vize) να μην σκέφτομαι διαρκώς τον μέγα εκείνον Γεώργιο τον Βιζυηνό, τον λογοτέχνη και μελετητή του Πλωτίνου. Περιηγήθηκα πρώτα στη συνοικία Πλάτσα της Βιζύης και ύστερα ανηφόρισα για την Μπαήρα και την βυζαντινή ακρόπολη, όπου εντός των τειχών και προ των πύργων, στέκει ακόμα η εκκλησία της αγ. Σοφίας (6ος αι., με τον σπάνιο αρχιτεκτονικό στοιχείο ξύλινης κατασκευής στην πρόσοψη) και η μεσαιωνική εβραϊκή συναγωγή που μετατράπηκαν σε τζαμιά από τον 14ο-15ο αι. Ακόμα συναντά ο ταξιδιώτης μεγάλο μέρος των υστερορωμαϊκών και βυζαντινών τειχών, τα απομεινάρια του ελληνιστικού θεάτρου στην καρδιά της Πλάτσας, σπίτια πέτρινα με ευρύχωρες αυλές και ξύλινους ορόφους. Η θέα της θρακικής γης από την ακρόπολη βάλσαμο.

«- Ἂμ πάνου στὴν «Μπαήρα»! Ἐφώναξεν ἐκείνη ἐξαφθεῖσα καὶ πάλιν. Πάνου στὴν Μπαήρα! Δὲν τὸν ξεύρεις; Τὸν σαχλιό! Τὸν «σουρτούκη»! Τὸν «χουλούζη»… Τὸν… Τὸν… Τὸν…

– Ταύτην τὴν φορὰν δὲν ἐπερίμενα νὰ τελειώση. Ἐξέδραμον τῆς οἰκίας χωρὶς νὰ εἴπω λέξιν.

Ἡ «Μπαήρα» εἶναι τὸ πρὸς βορρᾶν τῆς οἰκίας τοῦ παπποῦ μέγα βραχῶδες ὕψωμα, ἐφ᾿ οὗ ἄλλοτε ἦτον ἐκτισμένη ἡ ἀκρόπολις τοῦ τόπου, νῦν δὲ ὑψοῦται ἐπὶ τῶν πελασγικῶν αὐτῆς τειχῶν τὸ τουρκικὸν διοικητήριον καὶ οἰκίαι τινὲς τῶν ἐγκρίτων ὀθωμανῶν, γραφικώτατον παρέχουσαι θέαμα ἐν τῇ ποικιλίᾳ τῶν χρωμάτων καὶ τῇ ἀνωμαλίᾳ τοῦ ρυθμοῦ αὐτῶν. Τὰ οἰκοδομήματα ταῦτα προστατεύοντα τὴν μεσημβρινὴν τοῦ ὑψώματος πλευρὰν ἀπὸ τῶν βορείων καὶ τῶν ἀνατολικῶν ἀνέμων καὶ συγκεντροῦντα καὶ ἀντανακλῶντα τὰς ἐλευθέρας τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς ἀκτίνας, παρέχουσι θαλπερὸν πρὸ αὐτῶν καταφύγιον καὶ κατ᾿ αὐτὸν ἀκόμη τὸν χειμώνα.

Ὁ παππούς, ὁσάκις ἐβαρύνετο πλέον τὰ συναξάρια τῆς γιαγιᾶς ὑπεξέκλεπτεν ἑαυτὸν ἐπιτηδείως καὶ ἀνερριχάτο τὸ ἄναντες ἐκεῖνο βράχωμα, ὅπως καθήση ἐπὶ τίνας ὥρας ὑψηλὰ εἰς τὸν ἥλιον. Τὴν ἐκλογὴν τῆς θέσεως τὴν ἐδικαιολόγει διαβεβαιῶν ὁ παπποὺς ὅτι μαζὶ μὲ τὸ θάλπος ἐκεῖ ἐπάνω ἀπελάμβανε καὶ τὸ μαγευτικὸν θέαμα τοῦ πανοράματος τῆς χώρας.

Ὅλος ὁ κόσμος ἐν τούτοις ἐγνώριζεν ὅτι ὁ παπποὺς ἀνέβαινε τόσον ὑψηλά, διότι ἕνεκα τῶν ρευματισμῶν της ἡ γιαγιὰ μόνον αὐτοῦ ἐπάνω δὲν εἰμποροῦσε νὰ ἀναβῆ διὰ νὰ τὸν περιμαζεύση.»
(Γ. Βιζυηνός, Το μόνον της ζωής του ταξείδιον).

Νήσος Κούταλη
(Ekinlik Adası)

17 Ιουλίου 2018

Η μικρή νήσος της Προποντίδας πήρε το όνομά της από το σχήμα της: μοιάζει με αναποδογυρισμένο κουτάλι. Οι ρωμιοί κάτοικοί της υπήρξαν αλιείς, ρεΐζηδες ιστιοφόρων, σπογγαλιείς και ναυπηγοί. Έναν οικισμό είχε ανέκαθεν το νησί και στη σειρά μπροστά στο γιαλό τα εντυπωσιακά καπετανόσπιτα στον «αποκειπάν’» μαχαλά, άλλα ξύλινα κι άλλα πέτρινα ασπρισμένα. Εφτά από αυτά (σήμερα σώζονται τα τέσσερα) είχαν 4-5 ημικυκλικά σκαλοπάτια στις εισόδους τους που προσδίδουν μεγαλοσύνη στις ξύλινες πόρτες, στο πλάι των οποίων συχνά τοποθετούσαν μαρμάρινες άγκυρες, αγίους κι επιγραφές (όπως αυτή στο σπίτι του Ιωάννη Παντελή που μας πληροφορεί ότι χτίστηκε στις 26 Ιουνίου 1827).

Η ιστιοφόρα ναυτιλία της νήσου υπήρξε σπουδαία αλλά χτυπήθηκε διπλά: το 1862 το ιστιοφόρο Μπούπα ναυάγησε πηγαίνοντας προς την Πόλη την παραμονή των Φώτων μεταφέροντας τους σπουδαιότερους καπετάνιους και ναύτες της νήσου που χάθηκαν όλοι. Αργότερα η αντικατάσταση των ιστιοφόρων από ατμόπλοια έσβησε την ναυτιλία των Κουταλιανών, όπου υπηρέτησε και ο θρυλικός παλαιστής Παναγής Κουταλιανός (Κούταλη 1847- Κων/πολη 1916). Η Κούταλη αριθμούσε 30 πλοιάρια με πλήρωμα 8 δυτών έκαστο είχαν την δυνατότητα αλίευσης τόνων σπόγγων στις αρχές του 20ού αιώνα.

Στα ελάχιστα απομεινάρια του παλιού οικισμού που συναντά σήμερα ο περιηγητής είναι τα ερείπια της Παναγιάς (Κοίμηση της Θεοτόκου) που χτίστηκε κατά την πρώτη πατριαρχία του Κουταλιανού Οικουμενικού Πατριάρχη Άνθιμου ΣΤ’ στα μέσα της δεκαετίας του 1840 στον «αποκεικάτ’» μαχαλά. Δίπλα του στέκουν τα θεμέλια του αρρεναγωγείου (1883) που κόστισε 26.599 γρόσια. Ο ντόπιος ποιητής Μιλτιάδης Παπάς έγραψε το παρακάτω ποίημα που ήταν τοποθετημένο στην κεντρική αίθουσα διδασκαλίας και δεν είχε την τύχη να διασωθεί:

Τὸ βλέμμα φυγοῦσα πτηνῶν σαρκοβόρων ἐν μέσῳ κινδύνων καθήκοντος φόρον ἐπλήρει, γοργὴ χελιδὼν αἰθερία· καὶ ἔκτισ’ ἐδῶ φωλεὰν πετουμένη μικροὺς νεοσσοὺς ἐν αὐτῇ νὰ θερμαίνῃ καὶ ἧν ἡ ἡμέρα αἰθρία. Ὁπότ’ οἱ ἀπτῆνες μικροὶ νεοσσοὶ πτερωθῶσιν καὶ ἅσουσιν ἆσμα, ἐκ ποίας χαρᾶς τὰ στήθη μητρὸς θὰ σκιρτῶσι.

Πίσω από το ιερό της εκκλησίας το εντυπωσιακό τρίπατο (σήμερα βλέπουμε μόνο το ισόγειο και έναν όροφο) παρθεναγωγείο της Κούταλης που ανεγέρθηκε το 1911 από τον περίφημο για τα πλούτη του σύλλογο των Κουταλιανών “Ο Ευαγγελισμός” (ίδρυση 1870) με κόστος 48.959 γροσίων. Λιγοστά σπίτια του 19ου αι. διασώθηκαν τρία εκ των οποίων φέρουν ζωγραφικές αναπαραστάσεις στους τοίχους. Τέλος, μπορεί κανείς να δει τον ανεμόμυλο του Ντόμπρου (1877), την κρήνη που κατασκεύασε ο Δ. Ιωάννου γιος του Φώτη στις 20 Οκτωβρίου 1847 και διάφορα σπαράγματα μιας αλλοτινής ζωής εδώ κι εκεί μέσα στο χωριό. Σήμερα η Κούταλη κατοικείται από λιγοστούς ανθρώπους πρόσφυγες μουσουλμάνους της Κρήτης και Τούρκους μετανάστες από την περιοχή του Πόντου.

Η περιηγητική συλλογή
του Ευστάθιου Φινόπουλου

7 Μαρτίου 2018

Χτες ήταν τα εγκαίνια της έκθεσης “Ταξίδια στην Ελλάδα (15ος-19ος αιώνας)” στο Μουσείο Μπενάκη. Πρόκειται για έκθεση που παρουσιάζει ένα αντιπροσωπευτικό μέρος της συλλογής περιηγητικών κειμένων, αντικειμένων, φωτογραφιών, χαρτών, χαρακτικών και έργων τέχνης του συλλέκτη Ευστάθιου Ι. Φινόπουλου (1927-2018), που δωρήθηκε στο Μπενάκη αλλά παραμένει υπό την εποπτεία του συλλέκτη. Η συλλογή περιέχει 20.000 αντικείμενα και είναι μία από τις σπουδαιότερες στο είδος της διεθνώς και η σημαντικότερη στην Ελλάδα.

Ο κ. Φινόπουλος με είχε δεχθεί στα άδυτα της συλλογής του στην οικία του στο κέντρο της Αθήνας, ανοίγοντάς μου τον θαυμαστό κόσμο των περιηγητών για την έρευνά μου για την νήσο Μαρμαρά. Στις επισκέψεις αυτές μού έμαθε πώς να αναζητώ αυτό που με ενδιαφέρει στα δρομολόγια των ταξιδιωτών και με πήρε κυριολεκτικά από το χέρι για να μου δείξει ράφι προς ράφι σπουδαίους τόμους και χαρακτικά της συλλογής του.
Η χαρά του που είδε την έκθεση πραγματοποιημένη τεράστια και η συγκίνησή μας να τον έχουμε ανάμεσά μας χτες βράδυ εμφανής.
Να επισκεφθείτε την έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη!

Μέτρες Θράκης
(Çatalca)

5 Φεβρουαρίου 2018

Η κωμόπολη Μέτρες —χτισμένη κάτω από ένα μικρό βουνό, που ονομαζόταν Αϊλιάς, βορείως της λίμνης Μεγάλου Τσεκμετζέ— υπήρξε σημαντικό σταυροδρόμι της Θράκης ανάμεσα στην Κωνσταντινούπολη και στην Ραιδεστό. Οι σημερινοί κάτοικοι των Μετρών είναι ανταλλαγέντες από την Μακεδονία (ελληνική, σλαβική και βουλγαρική). Εκεί στήθηκε και το Μουσείο Ανταλλαγής Πληθυσμών (αντίστοιχό του δεν έχω δει στην Ελλάδα) που περιγράφει σε χωριστές ανά περιοχή ενότητες την ζωή του μουσουλμανικού πληθυσμού που υποχρεώθηκε να αφήσει τις εστίες του: ήθη, έθιμα και ασχολίες. Σημαντικό κομμάτι του μουσείου είναι η διήγηση οικογενειακών ιστοριών μέσα από αντικείμενα των προσφύγων. Περιδιαβαίνουμε έτσι στη Θεσσαλονίκη, στη Δράμα, στην Καβάλα, στις Σέρρες, στη Γέφυρα, στη Νεάπολη, στο Κιλκίς αλλά και στην Κρήτη κ.α. Το μουσείο τελεί υπό την αιγίδα του βακουφίου ανταλλαγέντων με την συνθήκη της Λοζάννης.

Το μουσείο στεγάζεται συμβολικά στην ρωμαίικη συνοικία σε όμορφο κτίσμα όπου λειτούργησε η Γεωργική Τράπεζα. Λίγα έχουν απομείνει στην ρωμαίικη συνοικία: δεν καταμέτρησα πάνω από 30 ξύλινα σπίτια. Η εκκλησία του αγ. Γεωργίου (μητροπολιτικός ναός Μετρών και Αθύρων) μετατράπηκε σε τζαμί και σήμερα σώζεται μόνο το κέλυφός του το οποίο αναστηλώνεται. Ύστερα εντόπισα απομεινάρια του αρρεναγωγείου και του παρθεναγωγείου, την κρήνη του Φωτάκη και την κρήνη Τοπουκλί με την δεξαμενή (1899) όπου τελούνταν και τα Θεοφάνεια και σήμερα αναστηλώνεται. Το σπουδαιότερο αρχαιολογικό ίχνος της κωμόπολης είναι το τμήμα του κάστρου της και το περίφημο Αναστασιανό τείχος, που άρχιζε από τον Εύξεινο Πόντο και κατέληγε στη Σηλυβρία περνώντας από την βυζαντινή κωμόπολη. Το καλύτερα διατηρημένο κτίσμα των Ρωμιών αποτελεί το Φωτάκειον Σχολείον (δωρεά του Φώτη Αναστασιάδη, 1910). Το κτίσμα είναι εξαιρετικά διακοσμημένο με πύργο ρολογιού, που σήμερα στεγάζει υπηρεσίες του στρατού και δεν μου επετράπη η είσοδος.

« Older posts Newer posts »